Czy skurcze mięśni zawsze świadczą o niedoborze magnezu? Poznaj inne możliwe przyczyny

Skurcze mięśni? Dla wielu osób to jasny sygnał: trzeba sięgnąć po magnez! I choć niedobory tego pierwiastka naprawdę mogą powodować bolesne napięcia, nie są one jedynym winowajcą. W rzeczywistości przyczyn może być znacznie więcej — od odwodnienia, przez zbyt nadwagę, aż po problemy neurologiczne. Zanim więc kupisz kolejne tabletki z magnezem, poznaj inne możliwe źródła problemu i sprawdź, kiedy się skonsultować z lekarzem.

Z artykułu dowiesz się:

• co się dzieje w twoim ciele, gdy doświadczasz skurczu;
• czy wystarczy wziąć magnez, żeby pozbyć się skurczów;
• dlaczego często pojawiają się one podczas wysiłku fizycznego lub po nim;
• kiedy warto się zdecydować na diagnostykę problemu;
• jakie są doraźne metody radzenia sobie ze skurczami;
• w jaki sposób możesz zapobiegać skurczom lub ograniczać ich nasilenie w przyszłości.

Doświadczasz skurczów mięśni? Sprawdź, co tak naprawdę kryje się za tym terminem

Zapewne – podobnie jak większości osób – zdarzyło ci się odczuwać bolesne spięcia mięśni. Równie często co skurczami nazywa się je kurczami. Tylko czy któreś z tych określeń jest lepsze? A może oznaczają zupełnie coś innego?

Niektórzy uważają, że skurcz mięśni to inne zjawisko niż ich kurcz. Skurczem określają efekt fizjologicznego procesu kurczenia się mięśni. Kurczem natomiast – krótkotrwały, bolesny skurcz jednego mięśnia lub ich grupy. Najczęściej jednak obu określeń używa się zamiennie – i właśnie tak będziemy postępować w naszym tekście.

W przypadku kurczu – bądź skurczu – po nagłym i mimowolnym skurczeniu się włókien mięśniowych, zwykle pojawiającego się podczas wysiłku fizycznego bądź niezależnie od niego, np. w nocy, nie następuje ich naturalne rozluźnienie. To trochę tak, jakby twój mięsień się zawiesił i nie mógł przestać pracować. Pozostaje wtedy silnie napięty i staje się źródłem silnego, trudnego do zniesienia bólu.

Przeczytaj także: Magnez i potas: duet kluczowy dla prawidłowej pracy mięśni i serca

Masz problem z bolesnym skurczem mięśni? Weź magnez!

Zapewne nie raz zdarzało ci się słyszeć takie porady, jeśli podzieliłeś się swoim problemem z kimś z najbliższego otoczenia. I rzeczywiście – suplementacja magnezem, jednym z najważniejszych dla prawidłowego funkcjonowania mięśni pierwiastków – często jest dobrym tropem. Niestety nie ma jednak gwarancji, że twoje ciało, wysyła ci tak nieprzyjemne sygnały, by zameldować właśnie o zbyt małej ilości tego składnika.

Powodów skurczów mięśni może być naprawdę wiele, a ich identyfikowanie warto rozpocząć od tych najbardziej prozaicznych. W wielu wypadkach twoim mięśniom może chodzić np. o zbyt częste noszenie niewygodnych butów na wysokim obcasie, nadmierne przegrzewanie organizmu (np. w formie wizyt w solarium), nadwagę lub otyłość czy picie nadmiernej ilości napojów bogatych w kofeinę. A nawet noszenie przyciasnych ubrań – przede wszystkim spodni czy rajstop. To jednak dopiero początek całej listy najczęstszych przyczyn problemów.

Prawda jest bowiem taka, że częste skurcze mięśni i ich drżenie mogą informować o bardzo wielu problemach – zarówno błahych, jak i bardziej poważnych. Do innych czynników generujących takie objawy zalicza się m.in.:

• odwodnienie i niedobór elektrolitów (nie tylko magnezu, ale też wapnia, potasu czy sodu), często spowodowane np. wymiotami czy biegunką;
• zmęczenie;
• ciąża;
• nadmierne obciążenie mięśni lub nadmierną aktywność fizyczna bez rozgrzewki i rozciągania;
• niedobory witamin (np. witaminy D) i minerałów;
• zespół niespokojnych nóg;
• cukrzycę;
• zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy);
• niewydolność nerek.

Na tym jednak nie koniec! Ponieważ skurcze – rzadko, ale jednak – mogą zwiastować naprawdę poważne choroby: stwardnienie rozsiane, tężec, neuromiotonię czy zespół sztywności uogólnionej. 

Co ciekawe, to, w jakim miejscu ciała występuje skurcz, może Ci całkiem trafnie zasugerować, co jest jego przyczyną. Na przykład niezwykle częste kurcze mięśni łydek często wiążą się z niedoborami elektrolitów czy brakiem rozgrzewki przed aktywnością fizyczną. Natomiast nieprzyjemne, bolesne napięcia mięśni w stopach mogą wskazywać na nieodpowiednio dobrane obuwie czy neuropatię cukrzycową. 

Przeczytaj także: Magnez w organizmie. Znaczenie, źródła magnezu, działanie

Dlaczego wysiłek fizyczny może prowadzić do skurczów mięśni?

Pewnie nie raz obserwowałeś u siebie kurcze mięśni w trakcie wysiłku fizycznego lub tuż po nim. Takie zjawisko jest powszechne i zwykle nieszkodliwe. Prowadzić do skurczów mięśni w tym kontekście może przede wszystkim utrata dużych ilości elektrolitów (sodu, magnezu, potasu czy wapnia), wiążącą się z intensywnym treningiem. Problem może się nasilać, jeśli nie do końca przygotowałeś ciało do wysiłku poprzez rozgrzewkę. Albo po prostu doprowadziłeś do nadmiernego zmęczenia mięśni codziennymi treningami, nie pozwalając im na regenerację.

Kiedy skurcze mięśni w różnych miejscach powinny cię zachęcić do konsultacji z lekarzem?

Jeśli zauważasz, że skurcze nawracają, a przyjmowanie suplementów z magnezem nie pomaga, najwyższy czas zgłosić się do lekarza. Jak już bowiem wiesz, bolesne napięcia mięśniowe mogą być wskazówką, że w twoim ciele dzieje się coś naprawdę niepokojącego. Nie trzymaj więc w niepewności samego siebie!

Specjalista zbierze szczegółowy wywiad: prawdopodobnie zapyta cię o najczęstsze pory i okoliczności pojawiania się skurczów. Dlatego postaraj się zwracać na nie uwagę – takie informacje mogą powiedzieć lekarzowi naprawdę wiele! Podobnie zresztą jak dane dotyczące występowania podobnych problemów u członków twojej najbliższej rodziny.

W dalszej kolejności specjalista przeprowadzi pełne badanie neurologiczne ze szczególnym uwzględnieniem oceny napięcia mięśniowego (lekarz wykonuje twoją kończyną ruchy przy jej maksymalnym rozluźnieniu) oraz odruchów głębokich. Lekarz może również podjąć decyzję o ocenie siły mięśni i sprawności chodu. Pamiętaj, aby jak najdokładniej stosować się do poleceń wydawanych przez specjalistę w trakcie badania. W tym kontekście wszystko może mieć naprawdę duże znaczenie!

Istotnym elementem diagnostyki skurczów mięśni często są badania laboratoryjne krwi z oznaczeniem stężenia potasu, magnezu i wapnia, a także enzymów mięśniowych (jak kinaza keratynowa). Częstym zaleceniem jest też wykonanie badania USG. Specjalista może również wystawić ci skierowanie na badanie elektromiograficzne, zwane w skrócie EMG. W jego trakcie za pomocą odpowiedniej aparatury przeprowadza się dokładną ocenę czynności elektrycznej mięśni. Takie badanie może być bolesne albo po prostu nieprzyjemne – wykonuje się je bowiem za pomocą specjalnej elektrody igłowej, którą wprowadza się aż do mięśnia. W niektórych wypadkach zleca się inne dość inwazyjne badanie – czyli biopsję mięśnia, która pozwoli ocenić jego budowę w badaniu mikroskopowym. 

Sposoby na nagły ból, czyli co możesz zrobić, kiedy łapią skurcze

Badania badaniami, ale zanim uda Ci się zapisać do lekarza albo poddać się wszystkim koniecznym testom, które ustalą, co Ci dolega, ze skurczami trzeba sobie jakoś poradzić. Podobnie zresztą, jeśli skurcze mięśni pojawiają się u Ciebie po wysiłku.

Co więc zrobić, kiedy kurcz się już przydarzy? Nie musisz zaciskać zębów w oczekiwaniu, aż ból minie – możesz podjąć działania, które przyspieszą rozluźnienie mięśni, a co za tym idzie – przyniosą ulgę. Jeśli napięcie pojawia się podczas aktywności fizycznej, jak najszybciej ją przerwij. Kolejnymi krokami powinny być delikatne rozciąganie mięśni i łagodny masaż.

Gdy skurcz dotyczy grupy mięśni nóg, spróbuj usiąść na podłodze z jedną nogą wyprostowaną i rozciągać łydkę poprzez sięganie (z wyczuciem!) palcami dłoni do palców stóp. Dobrym pomysłem jest również zastosowanie ciepłego okładu (np. rozgrzanego termoforu z pestek wiśni) lub zimnego (woreczek z lodem owinięty w ścierkę czy ręcznik). Ból nadal nie ustaje? Skutecznym rozwiązaniem może być również przyjęcie leków przeciwbólowych. W aptece z pewnością znajdziesz dedykowane preparaty na skurcze nóg i mięśni w różnych częściach ciała.

Wiele osób chwali sobie również korzystanie z profesjonalnych zabiegów fizykoterapeutycznych – krioterapii, terapii ciepłem czy elektroterapii.

Przeczytaj także: Jakie są pierwsze objawy zaburzeń hormonalnych u kobiet?

Lepiej zapobiegać niż leczyć, czyli co możesz zrobić, by uniknąć skurczów

Oczywiście w niektórych przypadkach najważniejsze jest to, by po prostu rozpocząć leczenie głównej przypadłości. Kiedy już znajdzie się pod kontrolą, skurcze zapewne osłabną lub całkowicie ustąpią. Jednak zawsze możesz ograniczyć ryzyko ich wystąpienia lub po prostu je złagodzić, wspomagając swój organizm na kilka sposobów. Do najważniejszych z nich należą:

• delikatny masaż, powolne rozluźnianie mięśni oraz regularne ćwiczenia ogólnorozwojowe. Jeśli nawracające skurcze pojawiają się w nocy, staraj się delikatnie rozciągać mięśnie przed położeniem się do łóżka (możesz poprosić o pomoc bliską ci osobę);
• unikanie długiego stania lub siedzenia – wiadomo, że ze względu na wykonywaną przez ciebie pracę może to być trudne, jednak zbyt długie unieruchomienie w jednej pozycji powoduje nadmierne napięcie mięśni, a co za tym idzie – skurcze;
• odpowiednie nawodnienie – zwłaszcza jeśli na zewnątrz jest gorąco albo po prostu bardzo dużo trenujesz;
• suplementacja – skurcze mięśni mogą być wynikiem niedostatku m.in. magnezu, dlatego w razie potrzeby pomyśl o suplementach. Dobrym wyborem będzie np. preparat NOYO® Magnez, który zawiera magnez w aż trzech najbardziej przystępnych dla organizmu formach: Simag™, cytrynianu magnezu oraz diglicynianu magnezu, oraz witaminę B₆, która poprawia jego wchłanianie;
• dbałość o stopy i buty – długotrwałe noszenie niewygodnych, źle dopasowanych butów może powodować skurcze łydek i stóp, ponieważ często wynikają one z przeciążeń mechanicznych. Dobrym pomysłem może być zakup butów typu barefoot (szerszych niż standardowe, z miękką, plastyczną podeszwą), które nie ściskają stóp i pozwalają im na pracę zbliżoną do tej, gdy chodzisz na bosaka.

Silne skurcze mięśni mogą mieć wiele przyczyn – nie tylko niedobór magnezu. Często są zwiastunem odwodnienia, przemęczenia mięśni, problemów hormonalnych, a nawet chorób przewlekłych. Dlatego oprócz wprowadzenia do swojej diety dodatkowej porcji magnezu – czy to w postaci bogatej w ten pierwiastek żywności, czy suplementów – zadbaj o picie sporych ilości wody i odpoczynek. A w razie konieczności – również wizytę u specjalisty i poddanie się zaleconym badaniom. Ze zdrowiem nie ma żartów, dlatego aby zapobiec problemom, warto uważnie słuchać swojego organizmu!

Źródła:

Rola magnezu i elektrolitów w funkcjonowaniu mięśni:

• Schwellnus M.P., Cause of exercise associated muscle cramps (EAMC) — altered neuromuscular control, dehydration or electrolyte depletion?, British Journal of Sports Medicine, 2009, 43(6): 401–408.

• Rosanoff A., Weaver C.M., Rude R.K., Suboptimal magnesium status in the United States: are the health consequences underestimated?, Nutrition Reviews, 2012, 70(3): 153–164.

Skurcze mięśni i odwodnienie, niedobory elektrolitów:

• Miller K.C., Mack G.W., Knight K.L. et al., Reflex inhibition of electrically induced muscle cramps in hypohydrated humans, Medicine & Science in Sports & Exercise, 2010, 42(5): 953–961.

• Nelson N.L., Churilla J.R., A narrative review of exercise-associated muscle cramps: factors that contribute to neuromuscular fatigue and management implications, Muscle & Nerve, 2016, 54(2): 177–185.

Inne przyczyny skurczów (hormonalne, neurologiczne):

• Minetto M.A., Holobar A., Botter A., Farina D., Origin and development of muscle cramps, Exercise and Sport Sciences Reviews, 2013, 41(1): 3–10.

• Layzer R.B., The origin of muscle fasciculations and cramps, Muscle & Nerve, 1994, 17(12): 1243–1249.