Nadkwasota a refluks – różnice, objawy i możliwe wsparcie dietetyczne

Kojarzysz uczucie palenia i pieczenia w przełyku po obfitym obiedzie? Albo kwaśnego posmaku w ustach, który nie znika nawet mimo wypicia sporej ilości wody? To mogą być symptomy nadkwasoty lub refluksu! Chociaż obie te dolegliwości mogą dawać podobne objawy, to dwa różne zjawiska o odmiennych przyczynach. A ich rozróżnienie jest istotne, aby móc dobrać odpowiednią metodę leczenia i dietę. W tym tekście przyjrzymy się mechanizmom obu tych problemów i sprawdzimy, jakie zmiany pomogą ci złagodzić swoje dolegliwości!

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• skąd się bierze nadkwasota;
• na czym polega refluks żołądkowy;
• w jaki sposób odróżnić jeden problem od drugiego;
• kiedy się zgłosić do lekarza;
• czy leczenie problemów żołądkowych warto wspomóc dietą;
• co jeszcze możesz zrobić dla swojego zdrowia.

Zgaga i ból w nadbrzuszu? To może być nadkwaśność żołądka!

Nadkwasota żołądka (lub inaczej jego nadkwaśność) to stan, w którym twój żołądek wydziela zbyt dużo kwasu solnego. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn nadmiaru kwasu solnego w żołądku jest wiele, ale wśród najczęściej występujących wymienia się takie, jak:

• niewłaściwe nawyki żywieniowe – chodzi przede wszystkim o jedzenie w nadmiarze tłustych i smażonych potraw, a także dań mocno pikantnych lub kwaśnych;
• nadużywanie alkoholu i palenie papierosów – obie te używki pobudzają wydzielanie kwasu żołądkowego;
• stres – nerwy i napięcie niekorzystnie wpływają na procesy trawienia;
• przyjmowanie leków – niektóre leki, takie jak NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), mogą zwiększać wydzielanie kwasu solnego;
• niewłaściwe łączenie produktów żywnościowych w jednym posiłku – jak np. zestawianie węglowodanów prostych z tłuszczami zwierzęcymi.

To, że nadkwaśność może być twoim problemem, możesz rozpoznać na podstawie towarzyszących jej dolegliwości, takich jak zgaga (uczucie pieczenia w nadbrzuszu), wzdęcia i bóle brzucha, nudności i wymioty, kwaśne odbijanie, a także uczucie pieczenia za mostkiem.

Przeczytaj także: Przewlekły stres a zdrowie jelit: jak zadbać o mikrobiom?

Czy nadmierna produkcja kwasu solnego to to samo co choroba refluksowa przełyku?

Choć obie dolegliwości są ze sobą powiązane i czasem dają podobne objawy ze strony układu pokarmowego, z pewnością tym samym nie są. Podczas gdy nadkwaśność jest efektem nadmiernego wydzielania soku żołądkowego, refluks to dolegliwość polegająca na nieprawidłowym cofaniu się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Co ciekawe, refluks jest dość powszechnym problemem i w krajach rozwiniętych może dotyczyć nawet 20% populacji.

Na tym jednak koniec ciekawostek – najwyższy czas się bowiem przyjrzeć przyczynom refluksu! Do najczęstszych z nich należą:

• osłabienie dolnego zwieracza przełyku – zadaniem tego mięśnia jest niedopuszczanie do cofania się treści pokarmowej z żołądka do przełyku;
• nadmierny stres – może zmieniać motorykę układu pokarmowego, zwiększając podatność na cofanie się treści pokarmowej;
• przyjmowanie niektórych leków – na funkcje zwieracza żołądka wpływają niektóre leki, jak środki antykoncepcyjne czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLP);
• wiek niemowlęcy i ciąża – powiększający się brzuch może prowadzić do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, a co za tym idzie – cofania się pokarmu. W przypadku niemowląt natomiast problemem może być niedojrzałość dolnego zwieracza przełyku;
• niektóre choroby – ryzyko wystąpienia refluksu wiąże się m.in. z cukrzycą, chorobami tarczycy czy wybranymi alergiami.

Kiedy zacząć podejrzewać u siebie refluks? Na pewno wtedy, gdy od czasu do czasu dokuczają ci zgaga, czyli uczucie pieczenia w klatce piersiowej, ból gardła i krtani, nieprzyjemny zapach z ust, uczucie cofania się pokarmu czy dolegliwości żołądkowe. W skrajnych przypadkach może nawet dochodzić do wymiotów, krwawienia z przełyku czy bólu podczas przełykania.

Nie możesz stwierdzić, czy to nadkwaśność, czy refluks? Nasze zestawienie może się okazać bardzo pomocne!

Z pewnością już zauważyłeś, że wiele przyczyn i objawów refluksu oraz nadkwaśności się ze sobą pokrywa. To nie przypadek – w końcu obie dolegliwości dotyczą tego samego obszaru twojego ciała: układu trawiennego. Jak odróżnić od siebie oba problemy? W poniższej tabeli zestawiliśmy informacje, które z pewnością ci to ułatwią!

Masz trudność z ustaleniem, co tak naprawdę ci dolega? Nic dziwnego! Refluks często towarzyszy nadkwaśności, dlatego w wielu przypadkach nie można wykluczyć, że doskwiera Ci i to, i to. 

Przeczytaj także:  Kwas foliowy a foliany. Rola w organizmie i skutki niedoboru

Rozpoznanie i leczenie, czyli kiedy przestać zwlekać i dać się przebadać

Zarówno z refluksem przełykowo-żołądkowym, jak i nadkwaśnością nie ma żartów – każda z tych dolegliwości może skutkować nieprzyjemnymi (a czasem nawet niebezpiecznymi!) powikłaniami. W przypadku pierwszej z nich mowa przede wszystkim o zapaleniu przełyku nadżerkach czy tzw. przełyku Barretta, czyli stanu, w którym dochodzi do zniszczenia komórek dolnej części przełyku. Nieleczona nadkwasota może prowadzić natomiast do zapalenia błony śluzowej żołądka czy wrzodów żołądka lub dwunastnicy (choroby wrzodowej).

Powiało grozą, prawda? Dobra wiadomość jest jednak taka, że to wcale nie musi być czarna wizja twojej przyszłości. Najlepsze, co możesz teraz dla siebie zrobić, to po prostu nie pozwolić objawom się rozwinąć. Jeśli więc odczuwane przez Ciebie dolegliwości utrzymują się dłużej niż przez 2–3 tygodnie, nawracają regularnie, utrudniają zasypianie, a zwłaszcza jeśli pojawiają się nagle i mają gwałtowny przebieg – nie zwlekaj z wizytą u specjalisty – gastroenterologa.

Lekarz zbierze wywiad, dokładnie przeanalizuje objawy i zleci potrzebne badania, takie jak gastroskopia, pH-metria przełykowa, manometria przełyku czy test wydzielania kwasu żołądkowego lub na obecność bakterii Helicobacter pylori. W ten sposób otrzymasz leczenie najlepiej dostosowane do swoich potrzeb. Najczęściej będą to leki, np. w przypadku nadkwaśności preparaty z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP), hamujące wydzielanie kwasu solnego. Jednak w skrajnych przypadkach może się okazać potrzebna również operacja. Zwykle jednak podstawą leczenia będą zmiany stylu życia i diety.

Żywienie przy nadkwasocie i refluksie – istnieją domowe sposoby, które mogą cię wesprzeć w powrocie do zdrowia

Zanim jeszcze sytuacja zrobi się na tyle poważna, że będzie wymagała wyprawy do apteki z receptą na leki na nadkwaśność i zgagę oraz refluks, starannie przejrzyj szafki kuchenne i lodówkę. To w nich może bowiem tkwić główna przyczyna twoich problemów i mniej lub bardziej przewlekłych dolegliwości bólowych.

Które produkty warto odstąpić domownikom o mniej wymagających żołądkach? Sprawdź:

• frytki;
• fast foody;
• tłuste mięsa;
• ostre przyprawy (chilli, pieprz cayenne, ocet) oraz mięta;
• czekolada;
• kakao, kawa, czarna herbata;
• napoje energetyczne i gazowane (również woda!);
• alkohol;
• owoce cytrusowe i wyciskane z nich soki;
• cebula, czosnek;
• pomidory (zwłaszcza koncentraty i zaprawione octem ketchupy).

Pamiętaj, że to podstawowa lista składników, które najczęściej wywołują zaostrzenie objawów. Dla pewności jednak warto obserwować reakcje swojego organizmu i prowadzić dzienniczek – to pozwoli wychwycić, jakie jeszcze produkty warto wyeliminować ze swojego jadłospisu. I stworzyć podwaliny pod odpowiednią dietę na nadkwasotę żołądka czy refluks.

Co w takim razie wolno ci jeść? Wszystko inne! Gotowane warzywa (marchew, dynia, ziemniaki, buraki, brokuły), owoce (pieczone jabłka, gruszki, banany), kasze i produkty zbożowe (jaglana, owsiana, ryż biały, makaron pełnoziarnisty), chude mięso gotowane lub pieczone (indyk, kurczak bez skóry), jaja (gotowane na miękko, jajecznica na parze), nabiał fermentowany (tu uważaj – nie wszyscy go tolerują!), tofu, nasiona chia, siemię lniane. Nie zapominaj też o nawodnieniu! Ciało podziękuje Ci za wodę niegazowaną, a także napary z rumianku czy melisy.

Pamiętaj również, by jeść często, ale w mniejszych porcjach (cztery do nawet sześciu razy dziennie), dokładnie przeżuwając każdy kęs. Staraj się spożyć ostatni posiłek na dwie, trzy godziny przed snem – pomaga to zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia dolegliwości i cofania się treści pokarmowej do przełyku.

Przeczytaj także: Enzymy trawienne – kiedy warto je suplementować?

Jak może wyglądać całodzienny jadłospis?

Osobom z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego często brakuje pomysłów na zbilansowaną dietę zgodną z ich potrzebami. Dlatego poniżej znajdziesz naszą propozycję łagodnego dla twojego brzucha menu na cały dzień:

• śniadanie – kasza jaglana na napoju roślinnym (np. migdałowym bez cukru), ugotowana ze startym jabłkiem, zmielonym siemieniem lnianym i odrobiną cynamonu;
• II śniadanie – grzanka z chleba orkiszowego z pastą z pieczonych warzyw (możesz ją dodatkowo polać odrobiną zimnotłoczonego oleju, np. NOYO® Skin Glow Oil, żeby zapewnić sobie porcję zdrowych tłuszczów);
• obiad – gotowany filet z indyka, puree z ziemniaków i korzenia pietruszki, gotowane warzywa;
• podwieczorek – kisiel z siemienia lnianego z dodatkiem banana;
• kolacja – zupa krem z dyni i marchewki.

Do picia letnia woda niegazowana, niesłodzony kompot, napar z rumianku lub kopru włoskiego.

Działania dostępne bez recepty, czyli co jeszcze możesz bezpiecznie zrobić na własną rękę

Jak się pewnie domyślasz, dieta przy nadkwasocie i refluksie (cofaniu się treści żołądka), podobnie zresztą jak farmakoterapia, to nie wszystko! Absolutnie konieczne są również zmiany w innych obszarach życia. Tak, tak, dobrze się domyślasz – chodzi m.in. o aktywność fizyczną. Niezbyt intensywną, ale za to regularną – zbyt duży wysiłek może nasilać objawy, zwłaszcza jeśli są to brzuszki czy skłony, natomiast spokojny spacer w równym tempie wspomoże motorykę jelit, przełyku i żołądka, a tym samym – trawienie.

W leczeniu nadkwaśności i refluksu równie istotne są jednak takie działania, jak:

• poprawa zarządzania stresem – zaprzyjaźnij się z technikami relaksacyjnymi, takimi jak medytacja, joga czy kontrola oddechu;
• odstawienie papierosów – mogą osłabiać zwieracz przełyku i podrażniać śluzówkę żołądka;
• dbałość o zachowanie odpowiedniej pozycji ciała podczas odpoczynku – unikaj schylania się i leżenia zaraz po posiłku; staraj się spać z lekko uniesionym wezgłowiem;
• właściwe dopasowanie ubioru – unikaj ubrań, które mogą uciskać cię w okolicach brzucha.

Niektórym osobom cierpiącym na dolegliwości tego typu mogą pomóc suplementy, takie jak np. probiotyki. W wielu wypadkach ich wdrożenie to rzeczywiście dobry pomysł. Zanim jednak zaczniesz przyjmować preparat (my proponujemy NOYO® Pro.Bio lub NOYO® Happy Belly), zapytaj lekarza lub dietetyka o konkretny szczep probiotyczny, który może się okazać pomocny w twoim wypadku.

Refluks i nadkwaśność żołądka to powszechne, ale różniące się schorzenia układu pokarmowego. Choć objawy bywają podobne, wymagają odmiennego podejścia. Najważniejsze to rozpoznać problem i nie zwlekać z działaniem. Połączenie odpowiedniej farmakoterapii, zdrowej diety i konkretnej zmiany stylu życia może przynieść doskonałe rezultaty w leczeniu nadkwaśności i refluksu.

Źródła:

Nadkwaśność i refluks – mechanizmy i objawy

• Vakil N., van Zanten S.V., Kahrilas P., Dent J., Jones R., The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease: a global evidence-based consensus, American Journal of Gastroenterology, 2006, 101(8): 1900–1920.

• Hunt R., Armstrong D., Katelaris P. et al., World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: GERD Global Perspective on Gastroesophageal Reflux Disease, Journal of Clinical Gastroenterology, 2017, 51(6): 467–478.

Dieta i styl życia w refluksie i nadkwaśności

• Ness-Jensen E., Lagergren J., Lifestyle modifications and dietary factors in the prevention of gastroesophageal reflux disease: a review, Scandinavian Journal of Gastroenterology, 2012, 47(3): 274–282.

• Kaltenbach T., Crockett S., Gerson L.B., Are lifestyle measures effective in patients with gastroesophageal reflux disease? An evidence-based approach, Archives of Internal Medicine, 2006, 166(9): 965–971.

Wsparcie dietetyczne i rolę mikrobioty

• Martinsen T.C., Bergh K., Waldum H.L., Gastric juice: a barrier against infectious diseases, Basic & Clinical Pharmacology & Toxicology, 2005, 96(2): 94–102.

• Indrio F., Di Mauro A., Riezzo G. et al., Probiotic administration in patients with gastroesophageal reflux disease: a pilot study, World Journal of Gastroenterology, 2008, 14(28): 4562–4565.