Miłorząb japoński – zielony strażnik zdrowia

Miłorząb japoński, znany również pod nazwą Ginkgo biloba, jest jednym z najstarszych gatunków, którego historia sięga ponad 200 milionów lat wstecz, co sprawia, że zalicza się go do tzw. żywych skamielin. Co ciekawe, wiek najstarszych okazów tej rośliny jest oceniany nawet na 4 tysiące lat. Trudno się więc dziwić, że w kulturze Dalekiego Wschodu, skąd się wywodzi, stał się symbolem długowieczności oraz nieśmiertelności. W medycynie chińskiej był stosowany jako środek na poprawę krążenia i wspierania funkcji poznawczych. W Japonii natomiast sadzono miłorząb przy świątyniach buddyjskich jako drzewo opiekuńcze. Jego kariera nie skończyła się jednak na krajach Orientu. 

Obecnie miłorząb japoński cieszy się popularnością na całym świecie. Nie tylko zresztą wśród wielbicieli zieleni miejskiej, ale też jako naturalny środek wspomagający zdrowie. A to ze względu na bogactwo substancji bioaktywnych i właściwości. Jakie sekrety skrywa ta roślina? I kiedy warto po nią sięgać? Tego wszystkiego dowiesz się z naszego artykułu!

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• czym jest Ginkgo biloba;
• jakie są jego właściwości i korzyści zdrowotne płynące z jego stosowania;
• czy ta roślina wchodzi w interakcje z innymi substancjami;
• czy istnieją dowody naukowe na skuteczność tej rośliny.

Skąd pochodzi nazwa Ginkgo biloba?

Ginkgo biloba nazywa się miłorzębem japońskim, ponieważ pochodzi… ze wschodnich Chin. To nie żart – roślina oryginalnie występowała w naturze wyłącznie w Chinach, jednak do Europy trafiła w XVII w. właśnie z Japonii, prosto do tzw. ogrodów japońskich, na które panowała wówczas moda. Stąd ta ciekawa pomyłka. Łacińska nazwa Ginkgo biloba wywodzi się z chińskiego yínxìng, zaadaptowanego później na japońskie ginkyo. W tych językach miała oznaczać srebrne morele lub srebrne owoce, co jest nawiązaniem do charakterystycznych owoców rośliny o srebrzystym połysku.

Czym jest miłorząb japoński i jakie ma zastosowanie?

Miłorząb japoński (Ginkgo biloba) to gatunek drzewa liściastego należący do rodziny miłorzębowatych (Ginkgoaceae), który istnieje od około 200 milionów lat, praktycznie bez ulegania żadnym większym zmianom. W stanowiskach naturalnych w Chinach, Japonii i Korei, gdzie jest gatunkiem endemicznym, osiąga nawet do 40 m wysokości, a najstarsze okazy liczą  kilka tysięcy lat, co czyni go jednym z największych i najtrwalszych gatunków nagonasiennych na świecie. Jest niezwykle odporny na choroby, zanieczyszczenia powietrza, a nawet spowodowane przez człowieka katastrofy, jak wybuch bomby atomowej w Hiroszimie, co sprawia, że jest symbolem długowieczności i wytrzymałości. Liście miłorzębu mają charakterystyczny kształt wachlarza i są źródłem wykorzystywanych w medycynie flawonoidów i laktonów terpenowych, a nasiona zawierają glikozydy flawonowe, które od wieków znajdują zastosowanie w tradycyjnej farmakologii.

Miłorząb rośnie wolno, a młode rośliny wymagają starannej uprawy. Preferuje stanowiska dobrze odsłonięte, o umiarkowanym zasoleniu gleby. Część drzew wytwarza kwiaty żeńskie, które wydzielają nieprzyjemny zapach, stąd w miejskich nasadzeniach częściej wybiera się drzewa o kwiatostanach męskich. Wiele osób docenia również miniaturowe miłorzęby w formie drzewek bonsai.

Po raz pierwszy w Europie drzewo pojawiło się Holandii w 1730 roku, a do Polski miłorząb trafił w latach 70. XVIII wieku – za sprawą księżnej Lubomirskiej – i został zasadzony w Łańcucie. Obecnie miłorząb japoński, znany także jako miłorząb dwuklapowy lub dwudzielny, jest popularnym drzewem ozdobnym, sadzonym w parkach, ogrodach botanicznych (np. w ogrodzie botanicznym w Krakowie) i przydomowych ogródkach, a jego długa historia stosowania w medycynie przeplata się z nowoczesnym wykorzystywaniem liści w suplementach wspierających pamięć, krążenie i odporność komórek. (Jeśli masz ochotę dowiedzieć się więcej o stosowaniu suplementów, przeczytaj nasz poradnik Suplementy diety i naturalna suplementacja. Co musisz wiedzieć?).

Naturalne właściwości miłorzębu japońskiego i jego wpływ na zdrowie

Liście Ginkgo biloba są źródłem licznych związków bioaktywnych, które odpowiadają za ich prozdrowotne działanie. Najważniejszymi z nich są flawonoidy, które mają silne właściwości antyoksydacyjne i wspierające naczynia krwionośne. A także terpenoidy, w tym nawiązujące do łacińskiej nazwy rośliny ginkgolidy i bilobalid, wpływające korzystnie na układ nerwowy i mikrokrążenie. Wskazuje się również obecność innych związków fenolowych i kwasów organicznych, które tworzą kompleks o szerokim spektrum aktywności biologicznej.

Liście miłorzębu dwuklapowego od stuleci wykorzystuje się w celu wspierania funkcji poznawczych, w tym procesów uczenia się i zapamiętywania dzięki jego zdolności do zwiększania ukrwienia mózgu. Ten sam mechanizm pomaga również w poprawie krążenia obwodowego i zwiększeniu elastyczności naczyń krwionośnych. A tym samym wspiera dotlenienie tkanek.

Roślinę docenia się również za jej właściwości neuroprotekcyjne. Ginkgolidy i bilobalid doskonale wspierają ochronę neuronów i spowalniają procesy degeneracyjne, co ma ogromne znaczenie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych (takich jak np. choroba Alzheimera czy demencja). Zastosowanie liści rośliny obejmuje również łagodzenie napięcia, stresu i objawów lekkiego obniżenia nastroju.

To jednak nie koniec możliwości tego niezwykłego drzewa! Jego liście mają bowiem również silne działanie antyoksydacyjne – neutralizują wolne rodniki, czyli chronią komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym, który niekorzystnie wpływa na ciało, a przy tym opóźniają procesy starzenia się organizmu.

Dobroczynne właściwości miłorzębu japońskiego: komu pomogą najbardziej

Jak już wspominaliśmy, miłorząb japoński ma bardzo wiele cennych właściwości, dlatego poleca się go wielu osobom, zwłaszcza takim, którym zależy na wspieraniu funkcji poznawczych, a także układu krążenia i mikrokrążenia. Do grup, które mogą odnieść największe korzyści ze stosowania miłorzębu, można więc zaliczyć:

• osoby starsze – poprawa pamięci i koncentracji, a także sprawności umysłowej, ochrona neuronów przed uszkodzeniami, a także polepszenie krążenia;
• studentów i osoby pracujące umysłowo – pomoc w poprawie koncentracji i zapamiętywania, a także zwiększenie wydajności umysłowej i polepszenie zapamiętywania (podobne działanie wykazuje suplement z naszej oferty NOYO^® Boost);
• osoby z problemami w zakresie krążenia obwodowego – poprawa przepływu krwi przy uczuciu zimnych dłoni i stóp oraz zaburzeniach mikrokrążenia;
• osoby narażone na stres i napięcie psychiczne – łagodzenie objawów lęku i obniżonego, wsparcie odporności psychofizycznej;
• osoby z łagodnymi zaburzeniami słuchu lub równowagi – wsparcie mikrokrążenia w obrębie ucha wewnętrznego, co może prowadzić do złagodzenia szumów usznych i zawrotów głowy.

Ginkgo biloba jest również chętnie stosowany profilaktycznie przez osoby szczególnie dbające o zdrowy styl życia, przede wszystkim w celach zapewnienia ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym i poprawy krążenia.

Jak miłorząb dwudzielny działa na poziomie komórek

Wpływ miłorzębu japońskiego na organizm można dostrzec gołym okiem. Aby jednak uzyskać taki efekt, roślina musi zadziałać u samych podstaw, czyli w obrębie najmniejszych jednostek budowy organizmu – komórek. Aktywność najistotniejszych dla zdrowia substancji zawartych w miłorzębie – flawonoidów, ginkgolidów i bilobalidu – sprowadza się przede wszystkim do trzech mechanizmów. Przedstawiliśmy je poniżej.

Działanie antyoksydacyjne

Flawonoidy neutralizują wolne rodniki, które niszczą białka, lipidy i DNA. W ten sposób ograniczają wywoływany przez nie stres oksydacyjny, który jest wrogiem neuronów i śródbłonka naczyń krwionośnych. Efekt? Spowolnienie procesów starzenia się organizmu, ochrona komórek przed uszkodzeniami i wsparcie dla ich regeneracji!

Modulacja krążenia i mikrokrążenia

Związki zawarte w liściach rośliny zwiększają ilość tlenku azotu (NO) w śródbłonku naczyń. Jego obecność sprawia, że ściany naczyń krwionośnych rozluźniają się, dzięki czemu krew płynie swobodniej, a płytki krwi mają mniejszą skłonność do agregacji i przyklejania się do ich ścianek. W ten sposób miłorząb potrafi ograniczać możliwość powstawania groźnych dla zdrowia skrzepów, a także poprawiać dopływ tlenu do potrzebujących go tkanek.

Neuroprotekcja i wpływ na transmisję nerwową

Zawarte w liściach miłorzębu ginkgolidy i bilobalid stabilizują błony mitochondrialne i chronią neurony przed nadmiernym działaniem glutaminianu (zwanym ekscytotoksycznością). W ten sposób ograniczają napływ jonów wapnia (Ca²⁺) do komórek nerwowych, co ogranicza możliwość ich uszkodzenia w warunkach niedotlenienia lub stresu. Efektami są wsparcie neuroplastyczności komórek nerwowych i spowolnienie procesów neurodegeneracyjnych.

Jak stosować miłorząb japoński?

Aby móc się z bliska przyjrzeć dawkowaniu i temu, jak stosować miłorząb japoński, musimy zacząć od informacji, że jest on dostępny na rynku w kilku postaciach: tabletek/kapsułek, herbatek/naparów z liści miłorzębu japońskiego oraz ekstraktów z miłorzębu i kropli. Wybór konkretnej formy, a także dawkowania jest uzależniony od celu leczenia, potrzeb i preferencji osoby, która ją przyjmuje. W poniższej tabeli przedstawiliśmy dawki przeznaczone dla przeciętnego zdrowego dorosłego, który nie cierpi na poważne choroby i nie stosuje leków wpływających na krzepliwość krwi (ich połączenie może prowadzić do intensywnych krwawień).

Warto pamiętać, że miłorząb japoński jest bezpieczny dla zdecydowanej większości osób. Nie oznacza to jednak, że nie może zaszkodzić – zwłaszcza jeśli chorujesz, przyjmujesz na stałe leki czy przygotowujesz się do planowego zabiegu chirurgicznego. W takich sytuacjach zanim sięgniesz po kapsułkę czy herbatkę z liści, skonsultuj się ze swoim lekarzem. Z całą pewnością z miłorzębu nie powinny korzystać kobiety w ciąży i karmiące, ponieważ jego działanie w takich sytuacjach nie zostało dobrze przebadane. A także osoby chore na astmę, u których może wywołać silną reakcję alergiczną.

Przeczytaj również: Koenzym Q10 – na co pomaga naturalna iskra energii komórkowej?

Czy stosowanie liści miłorzębu może mieć skutki uboczne

Dobrą wiadomością jest to, że skutki uboczne przyjmowania miłorzębu dwuklapowego są rzadkie, a jeśli już się ujawniają, zwykle mają łagodny, przemijający charakter. W większości wypadków do wyeliminowania objawów wystarczy przerwanie suplementacji bądź zmniejszenie dawki przyjmowanego specyfiku. Do najczęstszych objawów niepożądanych należą:

• problemy żołądkowo-jelitowe – są to głównie nudności, wymioty, biegunka czy bóle brzucha;
• zaburzenia funkcji układu nerwowego – mowa przede wszystkim o bólach i zawrotach głowy, a także bezsenności;
• reakcje alergiczne – przede wszystkim wysypka, świąd i pokrzywka, a u osób bardziej wrażliwych – również reakcje astmatyczne.

Miłorząb dwudzielny – interakcje z innymi substancjami

Podobnie jak wiele innych roślin i składników miłorząb japoński może wchodzić w interakcje z lekami. Niektóre związki obecne w liściach Ginkgo biloba mają silny wpływ na takie aspekty zdrowia, jak krzepnięcie krwi, metabolizm leków w wątrobie czy funkcjonowanie układu nerwowego, dlatego warto być świadomym potencjalnych działań niepożądanych i ich objawów. Do leków, których łączenie z miłorzębem japońskim wymaga szczególnej ostrożności, zalicza się przede wszystkim:

• przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe – takie jak warfaryna, acenokumarol i heparyna, a także aspiryna i niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen). Sygnały wskazujące na skutki niepożądane to m.in. krwawienia, a także wydłużenie czasu krzepnięcia;
• przeciwpadaczkowe – miłorząb może ograniczać działanie leków przeciwpadaczkowych, takich jak fenytoina i karbamazepina, co wpływa na kontrolę napadów epileptycznych;
• wpływające na metabolizm wątrobowy – podobnie jak w przypadku leków przeciwpadaczkowych (głównie inhibitory czy induktory enzymów wątrobowych) miłorząb może wpływać na stężenia leków w organizmie, co może wymagać korekty dawki;
• psychotropowe – w połączeniu z takimi farmaceutykami jak często przepisywane SSRI może powodować zwiększenie ryzyka krwawień lub wzmocnić ich działanie.

A co z alkoholem? Uważa się, że połączenie tych substancji nie stanowi większego zagrożenia dla zdrowia, jednak alkohol może wzmagać działanie przeciwzakrzepowe i rozrzedzające krew miłorzębu, co podnosi ryzyko powstawania siniaków i krwawień.

Sprawdź także: Kurkuma – właściwości i zastosowanie żółtego złota

Badania naukowe wskazują na skuteczność miłorzębu

Ze względu na swoje unikalne właściwości miłorząb japoński od wielu lat stanowi dla naukowców interesujący obiekt badań. Poniżej przedstawiamy obszary zdrowia, w których ta roślina wykazywała skuteczność:

• właściwości neuroprotekcyjne i poprawa funkcji poznawczych – wciąż jest badany pod kątem poprawy funkcji poznawczych, zwłaszcza u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi czy demencją;
• korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy – w badaniach miłorząb  japoński wykazuje korzystne oddziaływanie na hemodynamikę i perfuzję narządową;
• właściwości antyoksydacyjne – za sprawą zawartych w liściach flawonoidów i terpenoidów. 

Źródła:

Pochodzenie, historia i botaniczna charakterystyka

• Crane P.R., Ginkgo: The Tree That Time Forgot, Yale University Press, 2013.

• Zhou Z., Zheng S., The missing link in Ginkgo evolution, Nature, 2003, 423(6942): 821–822.

Substancje aktywne i ich właściwości

• Mahadevan S., Park Y., Multifaceted therapeutic benefits of Ginkgo biloba L.: Chemistry, efficacy, safety, and uses, Journal of Food Science, 2008, 73(1): R14–R19.

• van Beek T.A., Chemical analysis of Ginkgo biloba leaves and extracts, Journal of Chromatography A, 2002, 967(1): 21–55.

Wpływ na funkcje poznawcze i neuroprotekcja

• Birks J., Grimley Evans J., Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2009, 2009(1): CD003120.

• Tan M.S. et al., Efficacy and adverse effects of Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia: A systematic review and meta-analysis, Journal of Alzheimer’s Disease, 2015, 43(2): 589–603.

• Ahlemeyer B., Krieglstein J., Neuroprotective effects of Ginkgo biloba extract, Cellular and Molecular Life Sciences, 2003, 60(9): 1779–1792.

Właściwości antyoksydacyjne i wpływ na mikrokrążenie

• Pietri S. et al., Ginkgo biloba extract (EGb 761) pretreatment limits free radical-induced oxidative stress in patients undergoing heart surgery, Cardiovascular Drugs and Therapy, 1997, 11(2): 121–131.

• Diamond B.J., Shiflett S.C., Feiwel N. et al., Ginkgo biloba extract: mechanisms and clinical indications, Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 2000, 81(5): 668–678.

Wpływ na krzepnięcie i interakcje z lekami

• Izzo A.A., Ernst E., Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: a systematic review, Drugs, 2001, 61(15): 2163–2175.

• Fugh-Berman A., Ernst E., Herb–drug interactions: Review and assessment of report reliability, British Journal of Clinical Pharmacology, 2001, 52(5): 587–595.

• Vaes L.P.J., Chyka P.A., Interactions of warfarin with garlic, ginger, ginkgo, or ginseng: nature of the evidence, Annals of Pharmacotherapy, 2000, 34(12): 1478–1482.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo stosowania

• Kleijnen J., Knipschild P., Ginkgo biloba for cerebral insufficiency, British Journal of Clinical Pharmacology, 1992, 34(4): 352–358.

• Sierpina V.S., Wollschlaeger B., Blumenthal M., Ginkgo biloba, American Family Physician, 2003, 68(5): 923–926.

• DeFeudis F.V., Drieu K., Ginkgo biloba extract (EGb 761) and CNS functions: basic studies and clinical applications, Current Drug Targets, 2000, 1(1): 25–58.