Ciąża to wyjątkowy czas, w którym dieta matki ma bardzo duże znaczenie dla zdrowia rozwijającego się płodu. W tym okresie wiele różnych składników odżywczych jest niezwykle istotnych, a w szczególności nienasycone kwasy tłuszczowe. Jednym z najważniejszych jest  kwas dokozaheksaenowy, czyli DHA. Odpowiednia podaż tego związku ma między innymi wpływ na prawidłowy rozwój mózgu i wzroku dziecka, a także może przekładać się na przebieg samej ciąży.  Dlaczego jeszcze kwasy DHA w ciąży są ważne? Z jakim pożywieniem można je dostarczać i kiedy wdrożyć ich suplementację?

Spis treści:

1. Czym są kwasy DHA i gdzie występują?
2. Jakie właściwości mają kwasy DHA?
3. Jaką rolę odgrywają kwasy DHA w okresie ciąży?
4. Suplementacja DHA w okresie ciąży – kiedy ją wdrożyć?
5. Jakie są zalecenia ekspertów co do dawki kwasów DHA?

Czym są kwasy DHA i gdzie występują?

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) należy do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3[1]. Jest to związek egzogenny, co oznacza, że organizm ludzki nie jest w stanie go syntetyzować w wystarczających ilościach, dlatego musi być dostarczany wraz z dietą. Syntetyzuje się go w niewielkim stopniu z kwasu alfa-linolenowego (ALA), jednak konwersja ta jest nieefektywna i niewystarczająca do zaspokojenia potrzeb zwłaszcza w okresach wzmożonego zapotrzebowania, jak np. ciąża.

Głównym źródłem kwasów DHA są tłuste ryby morskie – łosoś, makrela, śledź, sardynki oraz oleje rybie[2]. Wynika to z faktu, że ryby akumulują te kwasy, spożywając algi morskie, będące pierwotnym źródłem DHA. Mimo że istnieją źródła roślinne kwasów omega-3 jak np. siemię lniane, orzechy włoskie to dostarczają one głównie ALA, a nie bezpośrednio DHA. Dlatego też w diecie kobiet ciężarnych, w szczególności tych, które unikają spożycia ryb, niezbędne jest poszukiwanie jego alternatywnych źródeł, najczęściej w postaci suplementów diety.

Jakie właściwości mają kwasy DHA?

Kwasy DHA wykazują szereg istotnych właściwości biologicznych, które decydują o ich znaczeniu dla zdrowia. Przede wszystkim są one strukturalnym elementem błon komórkowych i wpływają na ich płynność oraz funkcjonowanie. Stanowią szczególnie istotny składnik fosfolipidów błon komórkowych neuronów oraz fotoreceptorów siatkówki[3].

Ponadto, DHA jest prekursorem związków o silnym działaniu biologicznym, określanych jako rezolwiny i protektyny[4]. Te endogenne mediatory wykazują silne działanie przeciwzapalne i neuroprotekcyjne. Przez to też odgrywają ważną rolę w wygaszaniu stanów zapalnych oraz ochronie tkanki nerwowej przed uszkodzeniem. Ich zdolność do modulowania odpowiedzi zapalnej sprawia, że DHA jest ważne nie tylko dla rozwoju płodu, ale także dla ogólnego zdrowia matki.

Jaką rolę odgrywają kwasy DHA w okresie ciąży?

Rola kwasów DHA w ciąży jest wielowymiarowa i bardzo ważna zarówno dla matki, jak i rozwijającego się dziecka. Są one niezbędne przede wszystkim dla prawidłowego rozwoju centralnego układu nerwowego oraz narządu wzroku płodu[5]. DHA jest intensywnie gromadzone w tkankach płodu, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży, kiedy następuje gwałtowny wzrost mózgu i tworzenie się synaps. Stanowi on około 50-60% wszystkich wielonienasyconych kwasów tłuszczowych obecnych w siatkówce oka i istocie szarej mózgu.

Niedobór DHA w okresie prenatalnym może wiązać się z upośledzeniem funkcji poznawczych u dziecka w późniejszym życiu, a także z problemami ze wzrokiem. Ponadto, odpowiednia podaż DHA jest związana z redukcją ryzyka przedwczesnego porodu oraz niższą masą urodzeniową[6]. Badania sugerują, że wysokie spożycie kwasu dokozaheksaenowego może wpływać na wydłużenie czasu trwania ciąży. Jest to szczególnie ważne w aspekcie potencjalnego rozwoju układu oddechowego i nerwowego.

U matki natomiast, suplementacja DHA może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia depresji poporodowej[7]. Prawdopodobnie jest to związane z jego wpływem na modulację neuroprzekaźników i działaniem przeciwzapalnym w mózgu.

Suplementacja DHA w okresie ciąży – kiedy ją wdrożyć?

Zapotrzebowanie na kwasy DHA wzrasta znacząco w okresie ciąży, ponieważ płód czerpie je bezpośrednio z rezerw matki poprzez łożysko. W związku z tym suplementacja powinna być rozważana już na etapie planowania ciąży lub najpóźniej od początku pierwszego trymestru[8]. W tym czasie można zacząć suplementować NOYO® Pregna lub NOYO® Pregna bez żelaza. Wczesne rozpoczęcie ich stosowania pozwala na zbudowanie odpowiednich zapasów w organizmie matki, które będą sukcesywnie przekazywane płodowi.

Ponieważ intensywny transport DHA do płodu następuje głównie w drugiej połowie ciąży, należy kontynuować jego suplementację przez cały okres ciąży, aby zapewnić jego optymalną ilość w tkance nerwowej dziecka. Co istotne, powinno się ją również utrzymywać po porodzie, w czasie karmienia piersią, gdyż DHA jest niezbędne dla dalszego rozwoju niemowlęcia. Należy też pamiętać, że jego poziom w mleku matki jest bezpośrednio zależny od jej diety i zastosowanej suplementacji.

Jakie są zalecenia ekspertów co do dawki kwasów DHA?

Jeśli chodzi o rolę DHA w okresie ciąży, eksperci z różnych towarzystw naukowych wydali szczegółowe rekomendacje dotyczące jego suplementacji. Najnowsze polskie zalecenia, wydane przez Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP), są jednymi z najbardziej precyzyjnych i aktualnych.

Zgodnie z rekomendacjami PTGP, minimalna dawka DHA dla kobiet w ciąży i karmiących piersią wynosi 200 mg na dobę, pod warunkiem regularnego spożycia ryb. W przypadku niskiego spożycia ryb, zalecana dzienna dawka DHA to 400-600 mg[9]. U kobiet ciężarnych z grupy ryzyka porodu przedwczesnego lub w przypadku zagrożenia porodem przedwczesnym, zaleca się stosowanie wyższych dawek, wynoszących 1000 mg DHA na dobę[9].

Te zalecenia stanowią podstawę do indywidualnego planowania suplementacji. Co jednak istotne, każda decyzja o dawce DHA powinna być podejmowana w porozumieniu z lekarzem prowadzącym ciążę. Jest to niezbędne ze względu na konieczność uwzględnienia indywidualnej diety, stanu zdrowia oraz ewentualnych czynników ryzyka.

Przypisy i źródła:

1. P. K. T. T. G. i P. Z. M. S. W. P., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 2020, 5(5), 232–241.
   
   
2. J. S. B., DHA (Docosahexaenoic Acid): An Overview. Current Neuropharmacology, 2011, 9(3), 478–481.
   
   
3. S. A. G., The role of docosahexaenoic acid (DHA) in the adult brain: structure, function, and metabolism. International Review of Neurobiology, 2008, 81, 199–223.
   
   
4. C. N. S., Omega-3 fatty acids and resolution of inflammation. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids (PLEFA), 2007, 77(5–6), 289–293.
   
   
5. K. T. V. P. D. L. B. H. M., Maternal supplementation with docosahexaenoic acid during pregnancy does not improve neurodevelopmental outcome of offspring at 7 years of age: a follow-up of the DOMInO trial. The American Journal of Clinical Nutrition, 2016, 104(3), 675–682.
   
   
6. M. S. G. P. D. A. R. E. A. R. L. R. M. E. A. C. T. V., Omega-3 fatty acid addition during pregnancy. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015, (10), CD003402.
   
   
7. M. B. J. K., Role of Omega-3 Fatty Acids in the Prevention of Postpartum Depression: A Systematic Review. Journal of Pregnancy, 2015, 2015, 606132.
   
   
8. P. T. G. i P. Z. M. S. W. P., Suplementacja DHA w ciąży. Streszczenie zjazdowe, XXV Zjazd PTG.
   
   
9. P. K. T. T. G. i P. Z. M. S. W. P., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 2020, 5(5), 232–241.
   
   
10. S. P., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa, 2020.