Menopauza to naturalnym etapem w życiu każdej kobiety, który wiąże się trwałym ustaniem miesiączkowania. Jest to  konsekwencja wygasania funkcji hormonalnej jajników. Ten złożony proces fizjologiczny powiązany jest ze znacznymi zmianami w organizmie. Wpływa między innymi na samopoczucie psychiczne i fizyczne kobiet. Jak wspomóc organizm w tym okresie i jakie suplementy warto wtedy stosować?

Spis treści:

1. Jakie są objawy menopauzy?
2. Czym się różni menopauza od klimakterium?
3. Jakie suplementy diety warto stosować w okresie menopauzy?
4. Czy warto stosować suplementację w okresie menopauzy?
5. Jakie znaczenie ma dieta w okresie menopauzy i jak powinna być zbilansowana?

Jakie są objawy menopauzy?

Menopauza to moment ostatniej miesiączki i jest zjawiskiem retrospektywnym. Diagnozuje się ją po upływie dwunastu kolejnych miesięcy bez krwawienia menstruacyjnego, o ile nie występują inne patologiczne przyczyny tego stanu[1]. Proces ten jest częścią szerszego okresu zwanego klimakterium, czyli przekwitaniem. Objawy menopauzy wynikają przede wszystkim ze znacznego obniżenia, a ostatecznie ustania produkcji estrogenów przez jajniki. Te niedobory hormonalne objawiają się w różny sposób i mają charakter ogólnoustrojowy, a na dodatek wpływają na wiele układów i narządów.

Najczęściej zgłaszane objawy to uderzenia gorąca i nocne poty, określane jako objawy wazomotoryczne[2]. Uderzenia gorąca to nagłe, intensywne uczucie ciepła, które rozprzestrzenia się od klatki piersiowej w kierunku szyi i twarzy, często towarzyszy im zaczerwienienie skóry. Inne objawy obejmują zmiany w sferze psychicznej, jak np. wahania nastroju, drażliwość, bezsenność oraz obniżenie koncentracji ]. 

Czym się różni menopauza od klimakterium?

Terminy menopauza i klimakterium są często używane zamiennie w mowie potocznej, jednak w nomenklaturze medycznej mają ściśle określone i odmienne znaczenia. Menopauza to, jak już wspomniano, jednorazowy moment w czasie, definiowany jako trwałe ustanie miesiączkowania[1]. Jest to więc punkt końcowy naturalnego procesu fizjologicznego.

Z kolei klimakterium to znacznie dłuższy okres przejściowy, rozciągający się od kilku lat przed menopauzą do kilku lat po niej. Obejmuje on etap premenopauzy, charakteryzujący się nieregularnymi cyklami i wahaniami hormonalnymi, oraz etap postmenopauzy, rozpoczynający się po menopauzie i trwający do końca życia kobiety[6]. Klimakterium jest zatem całością zmian hormonalnych i fizycznych, które zachodzą w organizmie kobiety w związku z wygasaniem czynności jajników. 

Jakie suplementy diety warto stosować w okresie menopauzy?

Dobór konkretnych suplementów powinien być ukierunkowany na łagodzenie głównych dolegliwości i prewencję zagrożeń zdrowotnych związanych z deficytem estrogenów. Najważniejszymi mikroskładnikami, na których należy się skupić, są te, które wspierają układ szkieletowy. Regularne uzupełnianie wapnia w ilościach dostosowanych do zaleceń dla wieku postmenopauzalnego oraz witaminy D jest niezwykle ważne w profilaktyce osteoporozy i minimalizacji ryzyka złamań[7]. Witamina D, poza rolą w gospodarce wapniowej, wykazuje działanie immunomodulujące i może wpływać korzystnie na nastrój kobiety.

W celu łagodzenia objawów wazomotorycznych często sięga się po fitoestrogeny[8], które znajdują się między innymi w naszym produkcie NOYO® Menopause. Najlepiej przebadane są izoflawony sojowe, które poprzez interakcję z receptorami estrogenowymi, mogą redukować częstotliwość i nasilenie uderzeń gorąca u części kobiet. Podobne działanie jest przypisywane ekstraktom z czerwonej koniczyny czy preparatom zawierającym ekstrakt z pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa). Co istotne, ich skuteczność jest różna i zależy od indywidualnej wrażliwości organizmu na ich działanie[9].

Niezbędne w kontekście profilaktyki miażdżycy i chorób serca są kwasy tłuszczowe omega-3, zwłaszcza EPA i DHA, dostępne w NOYO® Mega Omega ADEK, które pozytywnie modyfikują profil lipidowy i działają przeciwzapalnie[10]. Zalecana jest także suplementacja magnezem, np. NOYO® Magnez,  ze względu na jego udział w neuroprzekaźnictwie. Może on łagodzić bezsenność i stany nadmiernego pobudzenia. Niekiedy warto także uwzględnić w suplementacji witaminy z grupy B, wspierające metabolizm energetyczny i funkcjonowanie układu nerwowego oraz probiotyki, wpływające na mikrobiom, który może oddziaływać na absorpcję składników odżywczych i produkcję niektórych hormonów.

Czy warto stosować suplementację w okresie menopauzy?

W okresie klimakterium, w którym dochodzi do dynamicznych zmian hormonalnych i przyspieszonego spadku gęstości mineralnej kości, zasadność suplementacji staje się przedmiotem wielu dyskusji. Odpowiedź na pytanie o wartość suplementacji nie jest jednoznaczna i zależy od indywidualnej diety, stylu życia i nasilenia objawów u danej kobiety.

Suplementacja nie stanowi alternatywy dla Hormonalnej Terapii Zastępczej (HTZ), ale może być istotnym elementem jej wsparcia, w szczególności w zakresie prewencji długoterminowych następstw niedoboru estrogenów. Wyrównywanie niedoborów żywieniowych, które często pogłębiają się z wiekiem jest w tym czasie niezwykle ważne. Wiele objawów, takich jak zmęczenie czy wahania nastroju, może być pośrednio łagodzone przez przywrócenie równowagi mikroskładników.

Dlatego też stosowanie suplementów diety należy brać pod uwagę przede wszystkim jako narzędzie optymalizujące stan zdrowia i minimalizujące ryzyko osteoporozy oraz chorób sercowo-naczyniowych, a nie jako uniwersalny środek łagodzący uderzenia gorąca i innych następstw menopauzy. Decyzja o rozpoczęciu jakiejkolwiek suplementacji powinna być zawsze poparta konsultacją lekarską i laboratoryjną diagnostyką niedoborów mikro oraz makroskładników w organizmie.

Jakie znaczenie ma dieta w okresie menopauzy i jak powinna być zbilansowana?

Warto także podkreślić fakt, że diety ma ogromne znaczenie w okresie menopauzy. Dochodzi bowiem wtedy do naturalnego spowolnienia metabolizmu i tendencji do gromadzenia się tkanki tłuszczowej. W szczególności w okolicy brzucha, a to zwiększa ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego i chorób sercowo-naczyniowych.

Zbilansowana dieta powinna kłaść nacisk na odpowiednią podaż białka, które jest niezbędne do utrzymania masy mięśniowej (przeciwdziałanie sarkopenii) i zdrowia kości. Zaleca się spożywanie chudego mięsa, ryb, jaj oraz roślin strączkowych. W przypadku problemów z dostarczeniem jego odpowiedniej ilości można uwzględnić w suplementacji odżywki białkowe. Tłuszcze powinny pochodzić głównie ze źródeł nienasyconych, w tym jednonienasyconych (oliwa z oliwek, awokado) i wielonienasyconych, np. kwasów omega-3 (tłuste ryby morskie)[10].

Szczególną uwagę należy zwrócić na wapń i witaminę D, których zwiększone zapotrzebowanie wynika z profilaktyki osteoporozy. Źródłem wapnia powinny być produkty mleczne, warzywa liściaste oraz wzbogacane produkty roślinne. Co istotne, regularnie suplementowana powinna być witamina D, ponieważ z reguły brakuje jej w organizmie człowieka[7]. Dieta powinna być bogata w błonnik (pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce) w celu regulacji perystaltyki jelit, utrzymania prawidłowego poziomu glukozy i cholesterolu. Ograniczenie spożycia cukrów prostych, soli oraz kofeiny i alkoholu może dodatkowo wspomóc kontrolę objawów wazomotorycznych i poprawić jakość snu[2].

Źródła i przypisy:

1. WHO Scientific Group. Research on the Menopause. World Health Organ Tech Rep Ser. 1981; 670: 1-107.
2. Prior J. C. Perimenopause: The complex transition years. Climacteric. 2005; 8: 113-128.
3. Freeman E. W., Sammel M. D., Liu Z., Gracia C. R., Choi S., Nelson D. B. Duration of menopausal vasomotor symptoms. Obstet Gynecol. 2011; 117(5): 1097–1104.
4. Nappi R. E., Martini E., Pellegrino N. The typical menopausal symptoms: the biological basis of vasomotor symptoms and urogenital atrophy. Ann Endocrinol (Paris). 2013; 74(5-6): 595-600.
5. Grodstein F., Stampfer M. J. The epidemiology of coronary heart disease and estrogen replacement in postmenopausal women. Semin Perinatol. 1995; 19(1): 12-24.
6. Soules M. R., Sherman S., Parrott E., Rebar R., Santoro Z., Utian W., Woods N. Executive summary: Stages of reproductive aging workshop (STRAW). Fertil Steril. 2001; 76: 874-878.
7. Weaver C. M., Plawecki K. L. Dietary calcium: adequacy of intake and supplement use. Nutr Rev. 1994; 52(4): 125-132.
8. Glazier M. G., Bowman M. A. A review of the evidence for the use of phytoestrogens as a treatment for vasomotor symptoms. Arch Intern Med. 2001; 161(9): 1161-1172.
9. Wuttke W., Gorkow C., Jarry H. Phytoestrogens and selective estrogen receptor modulators (SERMs). Handb Exp Pharmacol. 2003; 155: 417-444.
10. Mozaffarian D., Wu J. H. Y. Omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: effects on risk factors, molecular pathways, and clinical events. J Am Coll Cardiol. 2011; 58(20): 2047-2067.