Czym jest zegar biologiczny człowieka i jak działa?

Czym jest zegar biologiczny człowieka i jak działa?

Czym jest zegar biologiczny człowieka i jak działa?

Czym jest zegar biologiczny człowieka?

Zacznijmy od podstaw — czym właściwie jest zegar biologiczny? Określenie to odnosi się do wewnętrznego systemu, który reguluje rytm działania naszego organizmu w zależności od działania różnych czynników zewnętrznych, do których zaliczamy m.in. światło, temperaturę, a także porę roku. Jak już wspomnieliśmy, termin ten jest mocno związany z rytmem dobowym człowieka, czyli cyklem aktywności oraz odpoczynku, który powtarza się co 24 godziny (lub szerzej: od 20 do 28 godzin). Warto też wiedzieć, że rytm biologiczny ma wpływ na nasze zdrowie, samopoczucie oraz wydajność — najprościej mówiąc, synchronizuje on funkcje fizjologiczne i behawioralne. Na koniec jeszcze taka informacja: zegar biologiczny znajduje się w mózgu, a konkretniej w jądrach nadskrzyżowaniowych przedniej części podwzgórza.

Zegar biologiczny jest wynikiem ewolucji. W toku ewolucji, organizmy żywe musiały się dostosować do zmieniających się warunków środowiska, w tym do rytmu dnia i nocy. Zegar biologiczny pomaga organizmom przewidywać zmiany i dostosowywać się do nich, co zwiększa ich szanse na przetrwanie i rozmnażanie.

Jednym z ważnych hormonów, który jest pod wpływem zegara biologicznego, jest adrenalina. Adrenalina jest hormonem stresu, który przygotowuje organizm do sytuacji zagrożenia lub wyzwania. Adrenalina zwiększa tętno, ciśnienie krwi, poziom cukru we krwi, przepływ krwi do mięśni i reakcję układu nerwowego. Adrenalina jest wydzielana przez narząd zwany nadnerczem, który znajduje się nad nerkami. Nadnercze składają się z dwóch części: kory i rdzenia. Kora produkuje hormony steroidowe, takie jak kortyzol, aldosteron i androgeny. Rdzeń produkuje hormony katecholaminowe, takie jak adrenalina i noradrenalina.

Warto też wiedzieć, że jest złożony z trzech głównych elementów, nazywanych oscylatorem, wejściem oraz wyjściem. 

Oscylator synchronizuje nasze procesy fizjologiczne z cyklem światła i ciemności, wejście to natomiast receptor, który odbiera sygnał świetlny z otoczenia, przekazując go do mózgu, co zapewnia reakcje hormonalne, nerwowe lub molekuralne. Dobrym przykładem tego, jak działa ta część zegara biologicznego, jest siatkówka oka, która zawiera specjalne komórki zwojowe, reagujące na światło.

Finalnie, wyjście jest efektorem, wykonującym sygnał zegara, co ma wpływ na nasze zachowanie i funkcjonowanie. Tutaj jako objaśnienie można podać wydzielanie melatoniny przez szyszynkę w odpowiedzi na ciemność, ale też ogólną aktywność układu współczulnego, który reguluje tętno, ciśnienie krwi oraz temperaturę ciała.

Dlaczego warto poznać swój zegar biologiczny?

Skoro wiesz już, czym jest i jak działa zegar biologiczny organizmu, porozmawiajmy o tym, dlaczego warto poznać Twój własny cykl dobowy. Czy chodzi o zegar biologiczny kobiety, czy mężczyzny, możesz być pewny, że ma on duży wpływ na zdrowie, samopoczucie oraz wydajność — po prostu w ten sposób jest wyznaczany rytm działania naszego organizmu w zależności od pory dnia oraz nocy. Dodatkowo, zegar biologiczny odpowiada za procesy fizjologiczne i behawioralne, takie jak tryb snu i czuwania, budzenie, uczucie głodu, czy nastrój, a także mechanizmy układu odpornościowego, układu krążenia oraz ogólnie zdrowia. Dlatego właśnie, w przypadku gdy zaczniesz ignorować cykl dobowy człowieka, możesz doprowadzić do zaburzeń snu, nastroju, kontenctracji, odporności oraz zwiększyć ryzyko pojawienia się chorób przewlekłych.

W jaki sposób poznać swój zegar dobowy organizmu? Zacznij obserwować Twoje naturalne preferencje! Zastanów się, czy lubisz pracować w godzinach wieczornych, czy budzisz się pomiędzy 5 a 7 rano, jaki jest dla Ciebie najlepszy czas na naukę i pracę, co działa uspokojająco, jak zmienia się w ciągu dnia nastrój oraz apetyt. Możesz też zrobić test chronotypu, który pomoże Ci określić, którym typem jesteś: rannym ptaszkiem czy nocną sową. Ta wiedza z pewnością pomoże Ci lepiej dopasować Twój harmonogram dnia do konkretnych zadań, aby jak najlepiej wykorzystać potencjał rytmu okołodobowego!

Jak objawia się rozregulowanie zegara biologicznego?

Wpływ na funkcjonowanie zegara biologicznego mają oczywiście światło i ciemność, które wpływają na wiele procesów fizjologicznych oraz behawioralnych — jest to wewnętrzny mechanizm regulujący rytm dobowy. Co jednak dzieje się z organizmem, który ma rozregulowany cykl biologiczny? Bez odpowiedniej sychronizacji różnych mechanizmów działania mogą się pojawić następujące problemy:

  • Sen i czuwanie: regulacja rytmu dobowego wyznacza nasz naturalny czas snu i pobudki, zgodny z naszym typem chronotypu, czyli preferencją poranną lub wieczorną. Zegar biologiczny wydziela również melatoninę, hormon snu, który pomaga nam zasnąć i utrzymać głęboki sen.
  • Apetyt i metabolizm: zegar biologiczny wpływa na nasz głód i sytość, a także na tempo przemiany materii i zużycia energii. Reguluje również wydzielanie insuliny, hormonu odpowiedzialnego za kontrolę poziomu cukru we krwi.
  • Nastrój i emocje: cykl biologiczny wpływa na nasze samopoczucie i nastroje, a także na poziom stresu oraz lęku. Dodatkowo reguluje również wydzielanie serotoniny, dopaminy i noradrenaliny, czyli hormonów i neuroprzekaźników związanych z przyjemnością, motywacją i uwagą.
  • Układ odpornościowy i zdrowie: rytm dobowy narządów wpływa na naszą odporność i zdolność do walki z infekcjami i stanami zapalnymi, m.in. poprzez regulowanie wydzielania kortyzolu, hormonu stresu, który ma wpływ na stan zapalny i reakcję immunologiczną.

Jakie konkretnie czynniki, wpływające na rytm dobowy człowieka, negatywnie oddziałują na różne aspekty, które zegar biologiczny reguluje?

Po pierwsze, praca zmianowa, a więc praca w nocy lub w nieregularnych godzinach, będzie zakłócała naturalny rytm dobowy i zegar biologiczny. Dlaczego? Ponieważ funkcjonując w ten sposób nie jesteśmy wystawieni na odpowiednią ilość światła i ciemności. Wpływ na stan snu i czuwania mają także podróże międzykontynentalne, co ma związek z różnymi strefami czasowymi. Powoduje to, że nasz zegar biologiczny nie jest zsynchronizowany z czasem miejscowym, przez co cierpimy na jet lag. Zwykle powoduje on trudności z zaśnięciem, senność w ciągu dnia, bóle głowy, nudności, a także drażliwość. Wyróżnia się też social jet lag, który jest jednak związany z lokalną zmianą czasu z letniego na zimowy (lub odwrotnie). Objawy są podobne do tych wymienionych wcześniej.

Życie w zgodzie z rytmem dobowym u kobiet i mężczyzn

Życie w zgodzie z rytmem okołodobowym u kobiet i mężczyzn to sposób na poprawę zdrowia, samopoczucia i wydajności. Na szczęście o cykl dobowy organizmu można łatwo zadbać, aby wyeliminować oraz zapobiegać jego zaburzeniom, mogącym znacząco utrudniać codzienne życie. O czym warto pamiętać?

  • Dostosuj swój tryb życia do naturalnego rytmu światła i ciemności — unikaj sztucznego oświetlenia przed snem, wystawiaj się na światło słoneczne po przebudzeniu.
  • Utrzymuj regularny tryb życia, kładź się spać i wstawaj o regularnych porach, nie odbiegając od tego rytmu również w weekendy.
  • Dbaj o odpowiednią dietę, bogatą w białko, błonnik i antyoksydanty, unikaj alkoholu, kofeiny i ciężkich posiłków przed snem.
  • Prowadź aktywny tryb życia, uprawiaj sport — szczególnie rano lub w południe, unikaj natomiast intensywnego wysiłku wieczorem.
  • Możesz stosować terapię światłem, melatoninę, zioła uspokajające, aromaterapię, medytację i relaksację, aby zapanować nad stresem.

Stosując się do tych porad z pewnością szybko odczujesz pozytywne efekty zmian, przede wszystkim poprawę jakości snu, nastroju oraz samopoczucia, co będzie miało ogromny wpływ na pozostałe aspekty codzienności: energię, wydajność, kreatywność i stres, nie wspominając o zwiększeniu odporności. Często nie czujemy tego, jak mocno są ze sobą powiązane różne sfery zdrowia oraz życia, jednak dbając o harmonię pomiędzy nimi dużo łatwiej jest utrzymać optymalną wagę, kondycję fizyczną, poziom cholesterolu oraz ciśnienia krwi i wiele innych.

Jak działa zegar biologiczny w przypadku zaburzeń hormonów?

Zegar biologiczny jest ściśle związany z wydzielaniem hormonów, które wpływają na wiele funkcji naszego organizmu. Warto jednak pamiętać, że procesy te są mocno zależne od rytmu dobowego, który jest regulowany przez światło i ciemność. Gdy zegar biologiczny jest zaburzony, np. przez pracę na zmiany, podróże międzykontynentalne czy zmianę czasu, może to zaburzyć również poziom i rytm wydzielania hormonów.

Na co należy zwrócić uwagę, jeśli obawiasz się, że Twój zaburzony zegar dobowy negatywnie wpływa na gospodarkę hormonalną?

  • Zaburzenia snu: zegar biologiczny wpływa na wydzielanie melatoniny, hormonu snu, który pomaga nam zasnąć i utrzymać głęboki sen. Jeśli rytm dobowy jest przesunięty, np. przez zmianę strefy czasowej, może to spowodować trudności z zaśnięciem, płytki sen, senność w ciągu dnia, zmęczenie i bóle głowy.
  • Zaburzenia metaboliczne: zegar biologiczny wpływa na wydzielanie insuliny, hormonu odpowiedzialnego za kontrolę poziomu cukru we krwi. Jeśli cykl dobowy człowieka zostanie zaburzony, np. przez pracę w nocy, może to spowodować zaburzenia glikemii, ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych.
  • Zaburzenia emocjonalne: zegar biologiczny wpływa na wydzielanie serotoniny, dopaminy i noradrenaliny, hormonów i neuroprzekaźników związanych z przyjemnością, motywacją i uwagą. Dlatego właśnie zmiana czasu może powodować pogorszenie nastroju, drażliwość, depresję, lęk i inne problemy psychiczne.
  • Zaburzenia immunologiczne: zegar biologiczny wpływa na wydzielanie kortyzolu, hormonu stresu, który ma wpływ na stan zapalny i reakcję immunologiczną. W przypadku pracy zmianowej warto zwrócić uwagę na osłabienie układu odpornościowego, a także podatność na infekcje i stany zapalne.

Suplementacja, dzięki której uspokoisz biologiczny zegar

Czy odpowiednio dobrana suplementacja może uspokoić zegar biologiczny i poprawić jakość życia? Jak najbardziej niektóre produkty mogą być bardzo pomocne w tym zakresie. Dobrym przykładem jest zwłaszcza melatonina, której przyjmowanie pomoże zsynchronizować rytm dobowy z czasem zegarowym. Kolejnym polecanym składnikiem diety, który możesz uzupełniać, jeśli masz problemy z rytmem biologicznym, jest magnez — ten pierwiastek jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mięśniowego oraz sercowo-naczyniowego, ma też wpływ na relaksację mięśni i napięcie nerwowe. Również witamina B12 będzie korzystnie wpływać na regulację rytmu dobowego, m.in. dlatego, że wpływa na produkcję melatoniny i bierze udział w syntezie neuroprzekaźników. Jest ona też niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, krwiotwórczego i odpornościowego. Witamina B12 może pomóc w poprawie jakości snu, zwłaszcza u osób z niedoborem tej witaminy, który może być spowodowany przez nieodpowiednią dietę, choroby przewodu pokarmowego, przyjmowanie niektórych leków czy starzenie się.

W naszej ofercie znajdziesz wszystkie wymienione składniki w różnych produktach: dedykowany problemom ze snem Noyo Sleepwell zawiera specjalną formułę melatoniny o przedłużonym uwalnianiu, natomiast Noyo Magnez jest oparty na opatentowanym, naturalnym źródle magnezu Simag™. Warto zwrócić również uwagę na suplement diety Noyo B-Complex, czyli kompleks witamin z grupy B zamknięty w roślinnych kapsułkach, wyróżniający się na rynku formą kwasu foliowego Quatrefolic® o wysokiej wchłanialności.

poznaj nasze suplementy — ich jakość odczujesz na własnej skórze! ✨

Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium